Islam Inancinin Mimariye Etkileri 2
 
cami, osmanlı, ottoman

İslam İnancının Mimariye Etkileri

Abdurrahman Yördem

2. Bölüm: Şehir Merkezleri

İslam medeniyetinin getirdiği insanların cemaat olmasını tavsiye eden anlayışla, İslam şehrinin merkezinde toplumun beraber olacağı yapılar inşa edilmişti. Genelde camii çevresinde külliyeler halinde inşa edilmiş bu yapılar, eğitim yapılarından başlamak üzere şifahaneler, kervansaraylar, imaretler, hamamlar, misafirhaneler, türbeler, mezarlıklar ve en önemlisi bu yapıların giderlerini karşılamak için yapılmış kapalı çarşılar, çeşmeler gibi yapılardı. Konutlar, bu külliyenin çevresinde yapılırdı.

Şehrin merkezinde yapılan sosyal yapılarda verilen hizmetler karşılıksız yapılırdı. Allah rızası gözetilerek yapılan bu hizmetler tamamen inancın getirdiği bir özellikti. Genelde yöneticiler ya da diğer varlıklı kişiler, kurdukları vakıflar ile bu yapıların giderlerini kendi servetlerinden karşılarlardı. İslam inancının getirdiği öldükten sonra da sevap alacakları (sadaka-i câriye) bir uygulamayı yerine getirdiklerine inanmaları, bu eserlerin yapılmasını sağlamıştı. Yapılan çarşılardan gelen gelirler de bu hizmetlere harcanırdı.

Eskiden cami ve çevresinin insanlara verici (bedel ödemeden faydalandıkları) özellik, eskilerde kaldı. Maalesef bugün, dilenci durumuna düştü. Bugün cami kapılarında cemaatten para toplama adet haline getirildi.

Büyük şehirlerde mahalle merkezleri de bu düzene göre yapılaşırdı. İbadet yerleri genelde tekke olarak kullanılan cami ya da mescitlerden oluşur. Yine misafirhane, imaret, hamam, mezarlık, türbe ve çeşmeler bu merkezi oluştururdu. Tekke ve zaviyeler, o mahalle insanını bir araya getirir, insanî olgunluklarını arttırır, hatta meslekî dayanışmayı da sağlardı.

Bu merkezlerin oluşması; alışveriş, eğitim, ibadet nedenlerinden dolayı o şehirde yaşayan insanları gündüz vakti bir araya getirirdi. İnsanlar, birbirine daha yakın ilişkiler içinde bulunmakta; hastası, düğünü, kötü günü, iyi günü insanlar birbirinden haberdar olur ve birbirileri ile ilgilenirlerdi. Yine şehre gelen misafir, bu merkezlerde ağırlanırdı. Camilerin geniş bahçeleri, insanların dinlenmesini sağlardı.

Zamanımızda ise korunmuş olan eski merkezler dışında yeni oluşan yerleşim alanlarında genelde merkez, ticaret merkezinden oluşmaya başladı. Bu nedenle daha önce tanışmaya, yardımlaşmaya ve ibadete uyarlanmış hayat tarzı, zamanımızda geniş parkların ve AVM’lerin kafelerinde zaman geçirmeyi ve alışveriş yaparak tüketim ekonomisine katkıda bulunmayı hayat tarzı haline getirmeye dönüştü.

Abdurrahman Yördem,
Ağustos 2020.

«12345»






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:
 
 
📊 19 Ağustos 2007 itibariyle, toplam: 53380118 ziyaretçi (135879947 klik) tarafından görüntülenmiştir. Online ziyaretçi rekorumuz, 4626 kişi. (5 Eylül 2010)

gizli, gizli ilim, ilim, gizli ilimler